مقدمه:

برای فرهنگ تعاریف زیادی شده است یا نشانگر پیچیدگی فرهنگ میباشد و فرهنگ روند تحول بسیار بسیار کند و ناملموسی را دارد و شاید در دنیای معاصر، ارتباط فرهنگ و تاثیرگذاری آنها بر یکدیگر بصورت ساده، معمولی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... باشد. مثال: خرید یک آدامس خارجی یک کالای سوغاتی كه هيچگونه عمدي در تاثيرگذاري نداشته است، اما عملاً و بصورت پنهاني و غير رسم فرهنگ بيگانه را تبليغ و ترويج و اشاعه نموديم مثل فرهنگ غربي.

راهكارهاي مسلط شدن،« فرهنگ برتر»:

فرهنگ برتر، فرهنگياست كه مورد قبول اكثريت باشد. بعضی از صابنظران از جمله آقای آلتوسر معتقد است: ممکن است، فرهنگ قالب یا توده، اشتباه بکند و مسیر انحرف را برود، که دنیای امروزی درمسیر مصرف گرایی یا تجمل گرایی، ابتذال و کذایی بودن رفتار و حرکات افراد پیش می رود. اگرچه عموم آن را می پذیرند اما، روش و شیوه اشتباه است.

۱- تامین نیازای مادی و معنوی انسانها: مثل موبایل، موسیقی، جشن ازدواج.

۲- جذابیت: مانند لباسهای جوانان، عروسی ها، فیلم، رسانه، ماهواره، مواد مخدر.

۳- آموزشی: بصور رسمی یا غیر رسمی (مستقیم یا غیرمستقیم). رسمی مانند مدرسه و کلاس درس، دانشگاهها و مدارس. غیر رسمی مانند فعالی های فوق برنامه، مسابقات، اردوها، کاردستی و هنر.

ویژگی های فرهنگ معاصر جهان:

۱- کثرت گرایی: در دنیای امروز فرهنگهای متعدد و متفاوت از نظر مکانی، زمانی، صنفی، شغلی و ... وجود دارد. مانند فرهنگ آپارتمان نشینی، فرهنگی غربی، فرهنگ اسلامی، فرهنگ رانندگان و ... . پس یکفرهنگ مطلق و جهان شمول که دارای یک هورمون و نسخه واحد برای دنیا باشد وجود ندارد.

۲- نسبی گرایی: بر اساس نظریه آقای ولیام جیمز هیچ چیز مطلق و ثابت وجود ندارد. بلکه همه چیز به مرور زمان و در مکانهای مختلف متفاوت می باشد و لذا فرهنگ خوب و یا بد در دنیا وجود ندارد بلکه بنابر موقعیت فرهنگ خوب و در زمان و موقعیت دیگر فرهنگ بد می شود. مانند گاو بازی در اسپانیا که برا ی فرهنگ آنها خوب است از نظر خودشان، در صورتیکه در هند گاو مقدس است.

موانع جهانی شدن فرهنگ:

۱- ازنظر محتوا و اهداف: فرهنگ ها از نظر محتوا، اهداف و رسالت کاملاْ با یکدیگر متفاوت و متناقض و مغایرت داشته و امکان وحدت و یگانگی بسیار دشوار است. مانند رسیدن به کمال که در انگلستان بعد از پایان تحصیلت دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه رقاص بودن یک جوان می باشد که برای آن کشور کمال مطلوب محسوب می شود یا مانند احترام به گاو در هندوستان و خوردن گوشت گاو در ایران.

۲- از نظر کاربردی: پدیده ها، برنامه ها و فعالیت های فرهنگی از نظر کاربردی و تاثیرگذاری یکسان نیستند. مثل جشنواره شعر، موسیقی، ادبیات و رمان که تاثیرات یکسانی روی افراد ندارند.

۳- از نظر نت و تردید: نیات برنامه ها و فعالیت های فرهنگی اعم از نایش فیلم، کتاب، لباس، آداب و رسوم جای شک و تردید هست و نیت اصلی واضح و روشن نیست. مثل ماهواره و برنامه هایان که مشخص نیست آیا نیت آنها انسان دوستانه است یا فریب کارانه. از دیدگاه جامعه شناسان خودشان ارتقاء آموزش، ارتقاء فرهنگ و تمدن بوده در صورتی که شک و تردید وجود دارد به اینکه خرده فرهنگها، فرهنگ های ملی و مذهبی و حتی اعتقادات آنان را نابود کرده و یک همسویی کاذب با فرهنگ خودشان (استکبار جهانی) بوجود می آورد. فرهنگ انترناسیونالیس (غیر ملی) غالباْ در حوزه آموزش و فرهنگ همراه با شک و تردید عمل می کند.

مدیران فرهنگی باید دو ویژگی را داشته باشند: ۱- تخصص و ۲- تعهد.

راهکارهای نفوذ فرهنگی در جهان:

۱- عدم پذیرش سایر فرهنگها: بعضی از جوامع مبدأ ی قومی یا محلی تحت هیچ شرایطی در دنیای امروز علیرغم پیشرفت تکنولوژی و علم حاضر به پذیرش هیچ فرهنگی نیست مثل اقوام آفریقایی، قومهای روستاهای کردنشین (سیستان و بلوچستان).

۲- پذیرش مطلق سایر فرهنگها: این گروه معتقند برای پیشرفت و توسعه چون از سایر کشورهای توسعه یافته عقب هستیم هیچ راهی به جز تبعیت از غرب و کشورهای پیشرفته نداریم (برای پیشرفت باید از سر تا پا فرنگی شد تا زمینه پیشرفت فراهم شود. تقی زاده) ضمن اینکه راه صد ساله غرب را نمی توانیم دوباره از اول شروع کنیم بلکه باید از راه پیموده شده غرب استفاده کنیم.

۳- پذیرش بینابین: در این روش در حوزه فناوری، تکنولوژی، الطلب العلم ولو به سین (به دنبال علم و دانش بوید حتی اگر در چین باشد.پیامبر اکرم (ص) )باید از کشورهای پیشرفته الگو برداری و تبعیت کنیم اما در حفظ هویت، ارزشها، هنجارها و آداب ورسوم جامعه نباید از غرب پیروی کینم.

نتیجه: تبادل فرهنگی در دنیای امروز یک روش درست، صحیح و مطلوب و حتماْ باید باشد. پیامبر اکرم (ص) سفیر به کشورهای یمن، مصر، ایران و ... می فرستاد و سفیر کشورهای دیگر را می پذیرفت.

تهاجم فرهنگ:

برنامه ها و فالیت های از قبل سازمان یافته و برنامه ریزی شده که برای حذف یک فرهنگ، نابودی یک فرهنگ دیگر و ای مسلط شدم باورها، اعتقادات و فرهنگ یک کشور صورت می گیرد. پس در تهاجم فرهنگی هدف نابودی فرهنگ مقابل و جایگزینی فرهنگ خود می باشد.

مراحل و ابعاد تهاجم فرهنگی:

۱- شناخت ملتها: نقاط قوت و ضعف ملت ها شناسایی و بر اساس آن عمل می کنند . مانند حرام را حلال جلوه دادن و حلال را حرام جلوه دادن.

۲- بی هویت کردن و از خود بیگانه ساختن ملت ها: مثل تضعیف باورها، اعتقدات مذهبی و ارزشهای اخلاقی، تحریف و تغییر تاریخ ملتها، زبان ملتها و ناکارآمد جلوه دادن دین (دین نمی تواند در سیاست دخالت کند).

۳- استفاده از روش آموزش به عنوان مهمترین عامل تحمیل فرهنگ.

تعریف جهانی شدن:

تعریف جامع و کاملی وجود ندارد. اما بطور کلی می توان از ادغام بازارای جهانی (مثل تجارت)، رقابت های بدون قید و شرط، انتقال سرمایه نیروی کار و فرهنگ در جهان سخن گفت که بر اثر وقوع آن (جهانی شدن) تصمیم گیری های اقتصادی اجتماعی، فرهنگی، نظامی و ... در محدوده مرزهای جغرافیایی کشورها کاهش می یابد. در تمام مسائل و تصمیم گیری ها مرزی نمی شناسیم ، جنگی صورت بگیرد تماماْ یکسان شود. مثلاْ اروپا تصمیم بگیر و کاری انجام دهد تمام کشورهایش انجام می دهند.

تاریخچه جهانی شدن:

از نظر اعتقادی اسلام باید جهانی شود و همه در صلح و آرامش باشند اما از نظر علمی و پیشینه تاریخی ز زمان تاسیس سازمان ملل متحد و انتشار کتاب دهکده جهانی آقای مک لوهان و موج سوم تافلر تفکر جهانی شن در دنیا بوجود آمد. در این راستا یازده کشور اروپایی داری پول مشترک (یورو) و کشورهای حوزه خلیج فارس در حال یکی شدن برنامه ها و سایت و کورهای جنوب شرقی آسیا آموزشی اسلامی، اتحادیه آفریقا و ... و در حال یکسان سازی و جهان شد می باشند. فناوری اطلاعات و تکنولوژی مهمترین عامل جهانی شدن در دنیای امروز محسوب می شود. مثل اینترنت.

ویژگی های فناوری برای جهانی شدن فرهنگ:

۱- گستردگی دامنه فعالیت: مثل نمایش فوتبال یا اتفاقات تلخ و شیرینی که دریک نقطه ای ازجهان اتفاق می افتد اما همه جای دنیا مطلع می شون و لذا مرز و محدودیتی برای تکنولوژی در راستای جهانی شدن وجود ندارد.

۲- سرعت عمل: به صورت لحظه ای اخبار به کل دنیا همزمان مخابره می شود. مثل پخش مستقیم فوتبال.

۳- ایجاد شبهه و شک و تردید: با تحریف اخبار و پنهان کردن واقعیت ها و حقیقت ها و جلوه دادن نادرست آن امکان تشخیص وجود ندراد.

نتیجه: نتیجه ای که می گیریم اینکه جهانی شدن دو وجه دارد یا اقتصادی یا فرهنگی که در مجموع اطلاع رسانی، آگاهی سازی، فرهنگ سازی ازطریق فناوری غالباْ مفید و ما از نظر اعتقادی و ملی موافق هستیم. جهانی شدن اگر به صورت منطق استدلالی و توسعه فرهنگها در غالب تبادل فرهنگباشد کاملاْ موافق و تابع هستیم اما اگر مبنای جهانی شدن غلبه و سیطره امپریالیسم در جهان باشد که باعث تاراج ثروت، فقر و فلاکت برای جهان سوم بشد مخالفیم. در این راستا آقای زیگموند باومن معتقد است جهانی شدن با محوریت و رهبریت کل دنیا به عنوان یک کانون باشد مورد احترام مباشد و باعث ایجاد نظم جهانی خواهد بود. اما اگر جهانی شدن مساوی با سلطه غرب و بخصوص آمیرکا بشود باعث تهدید فرهنگهای ملی و محلی خواهد بود پس گروهی (اکثریت) با جهانی شدن از طریق فناوری اطلاعات موافق هستن و گروهی مخالف. در دنیای امروز از نظر سیطره فرنگی و قدرت فرهنگی که بتواند پیشرفتها و مسائل سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی را از طریق تغییرات و تحولات تقویت کند کشوری است که سهم بیشتری در تولید فناوری و اطلاعات داشته باشد مثل کشور ژاپن.

مزایا و محاسن (موضوعات جهانی شدن فرهنگ و اقتصاد)

۱- مبارزه با مواد مخدر در سطح جهان. ۲- حفظ محیط زیست. ۳- همبستگی انسانها. ۴- احترام به حیات و زندگی. ۵- احترام به حریم زندگی خصوصی افراد. ۶- احیای حقوق مادران و کودکان بی سرپرست. ۷- تاکید بر عدالت اجتماعی (بیمه و تامین اجتماعی). ۸- احترام به حقوق اقلیت های دینی. ۹- توسعه پایدار. ۱۰- اجازه مطرح شدن فرهنگها و ازشها. ۱۱- آموزش همگانی. ۱۲- بهداشت عمومی. ۱۳- حمایت از حیوانات، کرامت انسانی.

ویژگی های فرهنگ معاصر:

 ۱- فردگرایی: همبستگی وجود ندارد همه می خواهند خودشان جلو بیفتند. یکی از ویژگی های بارز فرهنگ معاصر سبقت گرفتن از یکدیگر برای رسیدن به علم، مقام، قدرت و ثروت می باشد.

۲- تولید انبوه و مصرف گرایی: دردنیای معاصر تولید انبوه در حوزه پوشاک و خوراک افزایش پیدا کرده و روحیه مصرف گرایی حاکم شده است.

۳- تسلط یا غلبه روابط اجتماعی بر روابط اخلاقی: روابط اخلاقی مثل صداقت و انسانیت تحت تاثیر افکار و روابط جمعی قرار گرفته و روبه تضعیف و افول می باشد.

۴- لذت جویی (حسی و فوری): لذت جویی اگر از راه قنونی و اعتقادی باشد و برای رسیدن به الا بذکر الله تطمئن القلوب باشد که این مورد قبول انسان بوده و مانعی برای آن وجود ندارد اما اگر مبنا لذت های جنسی به صورت فوری وآنی که در دنیای امروزحاکم شده، باشد مثل مصرف الکل، سیگار و مسائل جنسی، مورد قبول نیست.

۵- اقتدارگرایی و غوغا سالاری: فرهنگ جار و جنجال سازی، تحریف واقعیت ها، بزرگ نمایی کردن مسائل به منظور کسب قدرت و رسیدن به قدرتهای قانونی (مانند رئیس جمهور) ثروت، علم و ... در دنیای امروز ترویج می گردد و در حال اشاعه می باشد.

۶- تجمل گایی (چشم و همچشمی): عافیت طلبی و تجمل گرایی یکی ازویژگی های بارز فرهنگ معاصر میباشد.

۷- پوچ گرایی (نحیلیسم، بنیانگذار آن ژان پل سارتر بوده): د دنیای امروز عدم اعتقاد به مسائل مذهبی و رد آنها یکی از موضوعات فرهنگ معاصر جهان بوده بخصوص در قشر جوانان.

۸- آزادیخواهی زنان (فمینیسیم): بر اساس تفکر خانم برنارد چلسی رهبر فمینیسم جهان زنان در طول تاریخ مورد ظلم و ستم واقع شدند و باید از حق و حقوق خود دفاع کنند و اولین و مهمترین مبارزه آنها عدم تشکیل خانواده و به صورت آزاد باشند. ضمن اینکه زنان همانند مردان بید آزادی انتخاب همسر داشته باشند و با صراحت اعلام می کنند باید در مقابل ایستادگی کرد و آنان را از غیرت و مردانگی انداخت و از همه مهمتر معتقدند برای شناسنامه فرزند نیازی به قید اسم پدر نیست.

۹- ترویج و توسعه سکولاریسم یا بی دینی: یکی از پیچیده ترین و دشواترین مسائل فرهنگی در دنیا تشریح و تبیین مسائل دینی و فرهنگی در دنیا می باشد که غالباْ در پی حذف مسائل مذهبی و دینی در حوزه امور زندگ و اجتماعی می باشند به طوریکه ضد دین بودن، ضد مذهب بودن در بعضی ا کشورها به عنوان یک ارزش تلقی شده و مذهبی بودن به عنوان تعصبی و افراطی و عقب مانه تلقی می گردد.

۱۰- ترویج نابهنجار یا هیپی گرایی: عدم پایبندی به مسائل قانونی (هنجارها و نرمهای جامعه) مسائل مذهبی، اعتقادی و شأن خود را به بی تفاوتی، بی خیالی و در نهایت از خود باختگی پیوند دهد.

 راهکارهای مقابله با مسائل فرهنگی:

۱- تجکیم خانواده: ارتباط عاطفی اعضای خانواده و تحکیم بنیان های اعتقادی و مذهبی فرزندان بهترین و مهمترین راهکار د مواجه با مبارزه با مشکلات فرهنگی می باشد.

۲- جذابیت: یکی از بهتریم روشهای مبارزه با فرهنگ ضد اخلاقی داشتن برنامه های جذاب فرهنگی اعم از جشنواره، شعر، سرود، موسیقی، تئاتر، فیلم، سینما، کتاب، ورزش.

۳- پایبندی به ارزشها: ارزشهای جامعه ، موارد مطلوب و نیک یک جامعه محسوب می شوند که برای مقابله با فرهنگ مبتذل باید ارزشهای جامعه تقویت شود و پایبندی مردم بیشتر شود. مثل احترام به بزرگترها، صله ارحام، احترام به پدر و مادر، کمک به فقرا، صداقت، انسانیت.

۴- تقویت و توجه به فرهنگ ملی و قوم: برای جلوگیری از شبیخون فرهنگی جهان معاصر باید در برنامه ریزی ها و سیاست گذری ها و اجرای آنها علاوه بر مسائل اسلامی از فرهنگ ملی و قومیت گرایی حتماْ استفاده کنیم . مثل عید نوروز، چهارشنبه سوری، سیزده بدر. نگاه یکسویه بودن یا تک بعدی نگری که صرفاْ اسلامی و ملی باشد ناکام و مواجه با شکست است. مثل آداب و رسوم  ازدواجهای قومهای مختلف.

۵- شناخت نقاط قوت و ضعف خود: برای موفقیت در مقابل حجمه های فرهنگی جهان باید تهدیدها، فرصت ها، نقاط قوت و مثبت خودمان را کامل تجزیه و تحلیل و بشناسیم و بر اساس آن عمل کنیم. آقای سانتزو معتقد است برایموفقیت در جنگ و پیروزی باید هم خود را شناخت و هم دشمن را. اگر یکی از آنها را بشناسیم امکان شکست یا موفقیت بستگی به شانس و اقبال و بخت دارد اما در صورت آگاهی از خود و دشمن پیروزی و موفقیت قطعی و حتمی است.

۶- آموزش: یکی از مهمترین روشها در مقابل با فرهنگ معاصر جهان تبیین، توجیه و تشریع واقعیت ها و رویدادهای جامعه برای نوجوانان، جوانان و مردم می باشد. مثل سخنرانی، تحلیل های سیاسی در مساجد، مدارس و دانشگاهها.

۷- استفاده از نرم افزارهای مجازی: برای مقابله با حجمه های فرهنگی معاصر بید از ابزارهای هزاره سوم که به صورت مجازی می باشد در حوزه فرهنگ، کشاورزی، صنعت، اجتماعی و ... بهره مند شویم. در حوزه سایت، ماهواره، ایمیل و اینترنت باید مسلط بود و از آن استفاده بهینه و به روز نمود.

۸- بازگشت به اسلام و الگو برداری از ائمه اطهار: بهترین و موثرترین روش مقابله با فرهنگ معاصر استفاده از عناصر، ارزشها و معیارهای اسلامی می باشد. برای نمونه شناخت بیوگرافی ائمه، علما، فضلا و اندیشمندان اسلامی (ابوعلی سینا، امام محمد غزالی و ...)

۹- تبیین اصول و مبانی سیاست های فرهنگی هنری: فقدان رنامه ریزی و قوانین و مقررات فرهنگی در جامعه یکی از آسیب های اجتماعی در ورود فرهنگ معاصر (ابتذال) به کشورها می باشد.

اصول و مبانی فرهنگ جهان معاصر:

۱- علمی بودن: بر اساس این نگرش تمامی فعالیت ها و برنامه های فرهنگی بید مبنای علمی و عقلی داشته باشند. در غیر این صورت قابل پذیرش برای جامعه جهانی نیست. به طری که آقای جان دیویی و ویلیام جیمز (از دانشمندان تعلیم و تربیت آمریکایی ۱۹۰۰ تا ۱۹۵۰)، معتقدند همه چیز در دنیا نسبی بوده و در حوزه فرهنگ هیچ مورد و برنامه ای ب صورت مطلق خوب یا بد وجود ندارد بلکه بنابر موقعیت زمانی و مکانی ممکن است خوب باشد و یا ممکن است بد باشد. فقط در ریاضیات نسبیتی وجود ندارد بلکه همیشه ثابت و مطلق است مثل ۴=۲+۲ و آقای مالینوفسکی به عنوان اندیشمند و بنیانگذار فرهنگ علمی در جهان معتقد است فرهنگ جامعه همانند فیزیولوژیک بدن انسان بوده که اگر قسمتی از بدن آسیب ببیند یا بیمار شود باید سریعاْ معالجه و ترمیم شود تا به قسمتهای مختلف بدن سرایت نکند. اگر یکی از عناصر فرهنگی آسیب دید باید سریعاْ اقدام لازم بری بهبود آن صورت بگیرد مثل موارد ضد اخلاقی در جامعه.

۲- تجارت زدگی: مبنای امروز فرهنگ جهان معاصر، اقتصاد، تجارت، نفوذ در تولید انبوه و فروش انبوه می باشد. مثل لوازم آرایش، لباس، ماشین خانه.

۳- توجه به فرهنگ توده: اکثریت هر موردی را بپذیرند و قبول کنند باید مورد قبول عموم باشد (همرنگ جماعت باید شد) حتی اگر فرهنگ مسلط یا فرهنگ غالب (فرهنگ توده) ضد ارزشها، ضد اعتقادات، ضد اخلاق و ضد مذهب باشد. مانند مراسم عروسی، پوشش لباس جوانها.

۴- فمینیسم (نهضت آزادیخواهی زنان): بر اساس این نظریه که در اروپا پرچمدار این تفکر می باشند زنان خود را بهتر، بالاتر و برتر از مردان می دانند و همواره سعی در آزادی بدون قید و شرط و عدم وابستگی به یک شوهر و در نتیجه عدم پایبندی به خانواده هستند.

۵- فرهنگ مجازی: که معتقد به سرعت و جلوگیری از اتلاف وقت و سرمایه هستند.

نتایج حاصله از موارد مذکور: ۱- همبستگی جهانی و پیوند ملت ها. ۲- حذف اقلیت ها و سن های ملی.

نمونه سوال:

۱- نسبی بودن مسائل فرهنگی را نوشته و ۲ مورد از راه کارهای پذیرش یک فرهنگ را بنویسید.

۲- اهداف اصول و مبنای فرهنگ معاصر چیست؟

۳- نگرش پراگمانیسم را توضیح دهید.

۴- مالینوفسکی درمورد فرهنگ چه می گوید؟

۵- دو دیدگاه جهانی شدن را نام ببرید.

۶- هویت چیست؟ سه عنصر آنرا نام ببرید.